Mỗi độ thu về, vùng Thất Sơn hùng vĩ (An Giang) lại rộn rã bước chân lữ khách thập phương đổ về trẩy hội đua bò Bảy Núi. Không đơn thuần là một cuộc tranh tài thể thao dân gian, sự kiện này được ví von như “giải đua xe F1 trên đồng ruộng” nhờ tốc độ xé gió, những màn rượt đuổi nghẹt thở và lớp bùn đất tung bay ngợp trời. Đây là di sản văn hóa phi vật thể mang đậm dấu ấn tâm linh và tinh thần thượng võ của đồng bào Khmer Nam Bộ.

Nguồn gốc sâu xa gắn liền với lễ Sene Dolta

Lễ hội đua bò Bảy Núi bắt nguồn từ tập tục cày bừa giúp chùa của bà con người Khmer nhân dịp lễ Sene Dolta (lễ báo hiếu, cúng ông bà diễn ra vào cuối tháng 8 hoặc đầu tháng 9 âm lịch hàng năm).

Xưa kia, vào dịp này, các gia đình mang đôi bò khỏe nhất đến cày cấy ruộng chùa (ruộng nhà chùa sở hữu để lo việc Phật sự). Sau khi hoàn thành công việc, các chủ bò thường thách nhau đua vài vòng biểu diễn để xem bò ai khỏe hơn, cày khéo hơn. Các sư sãi và trưởng phán đã đứng ra tổ chức, thưởng cho đôi bò thắng cuộc bằng những dải lục sắc hoặc dây thao đeo cổ. Theo thời gian, nét sinh hoạt mộc mạc ấy đã phát triển thành lễ hội truyền thống quy mô lớn, thu hút hàng vạn khán giả mỗi năm tại hai huyện Tri Tôn và thị xã Tịnh Biên.

Luật chơi nghẹt thở của “trường đua bùn”

Sở dĩ lễ hội được ví như đường đua F1 là bởi tính đối kháng quyết liệt và tốc độ không ngờ tới của những đôi bò lực lưỡng kéo theo chiếc bừa gỗ:

• Sân đua: Là một thửa ruộng xâm xấp nước, dài khoảng 120m, rộng chừng 100m, được bừa bằng phẳng và có bùn lầy để giảm thiểu chấn thương nếu xảy ra va chạm.
• Cấu trúc cuộc đua: Mỗi vòng đấu gồm hai đôi bò bốc thăm tranh tài trực tiếp qua hai giai đoạn: “Vòng Hô” và “Vòng Thả”.
• Vòng Hô (khởi động): Đôi bò đi chậm một hoặc hai vòng quanh đường đua để làm quen sân và thể hiện sự khéo léo của người điều khiển (gọi là “tài xế”).
• Vòng Thả (bứt tốc): Khi tới cọc tiêu xuất phát của vòng thả, tài xế lập tức dùng roi gai (cây xà-luốt) thúc mạnh vào mông bò. Đôi bò lao đi vun vút với vận tốc tối đa, tạo nên cảnh tượng bùn đất bay tung tóe giữa tiếng reo hò dậy đất.
• Quy tắc phân định thắng thua: Đôi bò chạy sau nếu đạp được lên giàn bừa của đôi chạy trước sẽ giành chiến thắng ngay lập tức. Ngược lại, nếu tài xế ngã khỏi bừa, đôi bò chạy chệch khỏi đường biên hoặc giẫm lên đối thủ trái luật thì sẽ bị xử thua cuộc.

Bản lĩnh và kỹ nghệ của những “tay đua” chân đất

Tâm điểm của giải đua chính là người điều khiển bò. Không mũ bảo hiểm, không đồ bảo hộ hiện đại, các tài xế đứng vững trên chiếc bừa gỗ mỏng manh chỉ rộng chừng gang tay, hai chân kẹp chặt gọng bừa, tay nắm chắc dây cương.

Họ phải vừa giữ thăng bằng tuyệt đối trên lớp bùn trơn trượt, vừa điều hướng đôi bò đang lao như tên bắn với tốc độ có thể lên đến 50 – 60 km/h. Chỉ cần một tích tắc mất tập trung hay trượt chân, người điều khiển có thể bị văng ra xa hoặc rơi vào tình huống nguy hiểm. Bản lĩnh thép, sự nhịp nhàng giữa người và vật nuôi chính là yếu tố làm nên vẻ đẹp phi thường của bộ môn này.

Công tác tuyển chọn và huấn luyện bò cũng kỳ công không kém. Những chú bò được chọn phải có thân hình săn chắc, ngực nở, gân guốc, móng khép kín và có độ dẻo dai phi thường. Trước mùa giải vài tháng, bò được áp dụng chế độ bồi dưỡng đặc biệt với cỏ tươi non, trứng gà, bia và thảo mộc để tăng cường thể lực.

Kinh nghiệm săn ảnh và trải nghiệm lễ hội đua bò An Giang

Để có một chuyến thưởng thức trọn vẹn không khí lễ hội độc đáo này, du khách cần lưu ý một số kinh nghiệm sau:

• Thời gian tổ chức: Lễ hội thường diễn ra trong khoảng từ tháng 9 đến tháng 10 dương lịch (trùng lễ Sene Dolta). Bạn nên theo dõi thông báo chính thức từ Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh An Giang để nắm lịch thi đấu chi tiết.
• Vị trí xem: Muốn có góc nhìn bao quát và những bức ảnh ngoạn mục, bạn nên đến sân vận động huyện Tri Tôn hoặc chùa Rô (Tịnh Biên) từ 6 – 7 giờ sáng để chọn chỗ gần khúc cua hoặc vạch đích.
• Trang phục: Ưu tiên quần áo gọn gàng, giày dép dễ lau chùi hoặc dép xỏ ngón vì sân bùn lầy dễ bắn bẩn. Đừng quên áo khoác, nón rộng vành và kem chống nắng.
• Bảo vệ thiết bị ghi hình: Ống kính máy ảnh, điện thoại cần được bọc túi nilon chống nước và chống bùn cẩn thận vì bùn có thể bắn xa hàng chục mét khi đôi bò lao qua vạch đích.

Lễ hội đua bò Bảy Núi không chỉ thỏa mãn đam mê tốc độ dân dã mà còn đưa du khách chạm vào chiều sâu tâm thức, lòng hiếu thảo và nét văn hóa rực rỡ của người Khmer xứ miệt vườn An Giang.